Wettelijke kaders

Strenge voorwaarden

Experimenten met proefdieren worden niet zomaar gedaan en al helemaal niet als er apen bij betrokken zijn. In de eerste plaats is het alleen verantwoord om onderzoek met proefdieren te doen als de wetenschappelijke vraag die er mee beantwoord kan worden heel belangrijk is voor inzicht in hoe de hersenen werken of hoe hersenziekten ontstaan. In de tweede plaats is het alleen verantwoord om onderzoek met proefdieren te doen als er geen andere manieren zijn om de benodigde kennis te verkrijgen. In de derde plaats moet bij het plannen van een experiment met proefdieren altijd gezocht worden naar manieren om het aantal benodigde proefdieren zo laag mogelijk te houden. Tenslotte moet bij een experiment met proefdieren altijd geprobeerd worden het ongemak dat de proefdieren ondervinden in het experiment zo veel mogelijk te beperken. Deze werkwijze is in de wet vastgelegd als de drie V’s: Vervanging, Vermindering, en Verfijning (Wet op de Dierproeven, vastgesteld in januari 1977; laatst gewijzigd in december 2014).
In de praktijk betekent dit dat veel wetenschappelijke vragen eerst getest worden met behulp van computermodellen en/of gedragsexperimenten met mensen. Pas bij het bestuderen van de onderliggende biologische processen zal eventueel een dierproef overwogen worden (Vervanging). Experimenten met apen worden in de regel slechts gedaan met twee of drie dieren, het absolute minimum om betrouwbare resultaten te verkrijgen (Vermindering). Met moderne huisvesting, intensieve verzorging, en zorgvuldig uitgedachte proefopzetten doen we bovendien ons best om het leven van de dieren op het Herseninstituut zo aangenaam mogelijk te maken (Verfijning, zie ook Het leven van de apen).

Goedkeuring

Voordat een dierexperiment kan worden uitgevoerd moeten de plannen eerst voorgelegd worden aan een door de overheid aangewezen Dierexperimenten Commissie(DEC). Deze onafhankelijke commissie bestaat uit deskundigen op het gebied van dierproeven, ethiek, statistiek, en geeft verder advies over de bescherming en alternativen voor het gebruik van proefdieren. Zij maakt dezelvde ethische afweging die de onderzoeker ook al heeft gemaakt nog een keer en besluit of het wetenschappelijke en maatschappelijk belang van de voorgestelde proef wel opweegt tegen het ongemak voor de betrokken dieren (dit is in de Wet op de Dierproeven vastgelegd). Bovendien wordt getoetst of voldoende is onderzocht of het onderzoek niet met minder proefdieren gedaan zou kunnen worden en of voldoende geprobeerd is om het mogelijke ongemak van de proefdieren te beperken. Pas als er door de Dierexperimenten Commissie goedkeuring is gegeven mag het onderzoek van start gaan.
Het wetenschappelijk belang van het onderzoek binnen het Herseninstituut is gelegen in de cruciale bijdrage aan de kennis over de werking van zowel de gezonde als de zieke hersenen (Onze wetenschappelijke vragen). Deze kennis heeft een directe en indirecte invloed op therapieën voor hersenziektes.

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen is van mening (zie advies-raport “Gebruik van niet-humane primaten als proefdier – nut en noodzaak?” uitgebracht in 2014) dat wetenschappelijk onderzoek met apen, mits goed onderbouwd wat betreft noodzaak en wetenschappelijke waarde en goed getoetst op beperking van zowel het aantal dieren als de hoeveelheid ongemak voor deze dieren, aanvaardbaar en vooralsnog onmisbaar is. Omdat de hersenen van apen wat betreft vorm en functie zo zeer op de hersenen van de mens lijken is het onderzoek met deze dieren nu en in de nabije toekomst nodig voor het verkrijgen van belangrijke kennis over de werking van de hersenen en over hersenziekten. Het is de meest effectieve en snelste manier om tot behandeling te komen van hersenziekten bij de mens die nu nog niet goed of helemaal niet behandelbaar zijn.