Hersenen geven tegenstrijdige signalen bij anorexia

Wat gebeurt er in de hersenen bij anorexia? Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut zagen in hersenweefsel van overleden mensen met anorexia sterke signalen die aanzetten tot eten. Tegelijkertijd bleek ook een systeem dat de eetlust juist remt sterk actief. Deze tegenstrijdige signalen bieden nieuwe aanknopingspunten om beter te begrijpen waarom eten bij anorexia zo moeilijk kan zijn. 

Eten lijkt vanzelfsprekend: als ons lichaam energie nodig heeft, krijgen we honger en zoeken we voedsel. Voor mensen met anorexia ligt dat heel anders. Zelfs wanneer het lichaam ernstig is uitgehongerd, is eten bijzonder moeilijk. Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut ontdekten nu dat daar mogelijk een biologisch mechanisme in de hersenen aan ten grondslag ligt.

Anorexia nervosa is een ernstige eetstoornis waarbij iemand zichzelf uithongert en vaak sterk bezig is met lichaamsgewicht en eten. De aandoening kan grote gevolgen hebben voor het lichaam en behoort tot de psychiatrische aandoeningen met het hoogste risico op overlijden. Om anorexia beter te begrijpen en te behandelen, is het daarom belangrijk om te weten wat er in de hersenen precies gebeurt.

Sterke hongersignalen

Om dit te onderzoeken, vergeleken de onderzoekers gedoneerd hersenweefsel van mensen met anorexia met dat van donoren zonder eetstoornis. Ze richtten zich op de hypothalamus, het hersengebied dat honger, eetgedrag en stofwisseling reguleert.

Bij mensen met anorexia waren er toch signalen die eetgedrag stimuleren opvallend sterk aanwezig. Bovendien zagen de onderzoekers een duidelijk verband met het lichaamsgewicht: hoe lager het gewicht, hoe sterker dit signaal. “Het was een fantastische correlatie, de beste die ik ooit heb gezien,” aldus onderzoeker Dick Swaab. “Het brein registreert dat er moet worden gegeten.”

Maar elders in de hypothalamus bleek een systeem geactiveerd te zijn dat het eetgedrag juist remt. Bij anorexia lijken in de hersenen dus twee tegengestelde processen naast elkaar te bestaan: het ene zet aan tot eten, terwijl het andere de voedselinname onderdrukt. Deze tegenstrijdigheid kan helpen verklaren waarom eten ondanks sterke hongersignalen toch zo moeilijk kan zijn.

Een biologisch mechanisme

De studie laat zien dat er in de hypothalamus processen plaatsvinden die het eetgedrag sturen, los van de bewuste wens om wel of niet te eten. Daarmee sluit het onderzoek aan bij eerdere aanwijzingen dat de hypothalamus een belangrijke rol speelt bij anorexia. Zo komen veranderingen in de stemming, menstruatiecyclus, schildklierfunctie en vochthuishouding regelmatig voor bij mensen met anorexia – processen waarbij de hypothalamus nauw betrokken is.

Hoewel gedacht wordt dat omgevingsfactoren, zoals sociale druk en schoonheidsidealen, een rol spelen bij anorexia, wijzen de resultaten erop dat biologische processen een belangrijke basis van de aandoening vormen.

Dankzij hersendonoren

Deze inzichten waren alleen mogelijk dankzij gedoneerd hersenweefsel na het overlijden: met hersenscans kunnen de moleculaire veranderingen in de kleine gespecialiseerde gebiedjes in de hypothalamus niet zichtbaar gemaakt worden. Anorexiapatiënten doneren zelden hun hersenen na het overlijden aan de Nederlandse Hersenbank. Daardoor duurde het tientallen jaren om voldoende materiaal te verzamelen voor deze studie.

Vervolgvragen en perspectief

Waarom het eetlustremmende systeem bij anorexia zo sterk actief is, is nog niet duidelijk. De onderzoekers vermoeden dat auto-immuunprocessen mogelijk een rol spelen, maar verder onderzoek is nodig om dit vast te stellen. Swaab zegt: “De behandeling van anorexia wordt door dit soort waarnemingen echt mogelijk. We zijn heel dichtbij.”

Lees het volledige originele artikel op de website van de Telegraaf.