Overlijden prof. dr. Maarten Kamermans

11 augustus 2026

Afgelopen week bereikte ons het verdrietige bericht dat prof. dr. Maarten Kamermans, hoofd van de onderzoeksgroep Zicht & Nystagmus, op dinsdag 11 augustus is overleden.

Prof. Kamermans werkte sinds 1996 bij het Interuniversitair Oogheelkundig Instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (IOI-KNAW), waar hij fundamenteel onderzoek deed naar de werking van het netvlies. Vanaf 2005 zette hij dit onderzoek voort aan het Nederlands Herseninstituut (Netherlands Institute for Neuroscience; NIN-KNAW).

Gedurende bijna drie decennia heeft hij baanbrekend onderzoek verricht naar de werking van het complexe netwerk van zenuwcellen in het netvlies. Hij liet onder meer zien dat zenuwcellen in het netvlies elkaar niet alleen via klassieke synaptische verbindingen beïnvloeden, maar ook via lokale elektrische velden, een vorm van communicatie die bekendstaat als ephaptische transmissie. Dit werk droeg bij aan een fundamenteel nieuw inzicht in de manier waarop cellen in het netvlies hun activiteit op elkaar afstemmen.

Voortbouwend op dit fundamentele inzicht richtte hij zich later op de rol van spontane trillingen van het oog. Hij liet zien dat onze ogen voortdurend zeer kleine, onwillekeurige bewegingen maken die van belang zijn voor een goede visuele waarneming; wanneer deze bewegingen worden onderdrukt, neemt het zicht sterk af. Wanneer door een verstoring deze bewegingen veel groter worden leidt dit tot ernstige problemen met het zien en tot sterk trillende oogbewegingen, oftewel nystagmus.

Waar nystagmus lange tijd vooral werd beschouwd als een aandoening die zijn oorsprong in de hersenen heeft, vermoedde prof. Kamermans dat de oorzaak ook in het netvlies kon liggen. Voortbouwend op zijn diepgaande kennis van de fundamentele werkingsmechanismen van het netvlies liet hij in verschillende modellen van nachtblindheid zien dat afwijkingen in bepaalde eiwitten, die in slechts één bepaalde synaps in het netvlies voorkomen, kunnen leiden tot nystagmus. Voor dit werk ontving hij in 2025 de William W. Dawson Memorial Award van de International Society for Clinical Electrophysiology of Vision (ISCEV).

Zijn fundamentele inzichten brachten hem bovendien op het spoor van een mogelijke therapie voor de nystagmus die bij nachtblindheid optreedt. Hij ontdekte dat dopamine de trillingen in het netvlies kan beïnvloeden en daarmee mogelijk ook de nystagmus.

Met Maarten verliezen wij een internationaal erkende topexpert op het gebied van netvlies-onderzoek, een gedreven onderzoeker die vaak de ontwikkelingen in zijn veld vooruit was en deze wist te vertalen naar klinisch relevante theorieën. Hij deed zijn werk soms binnen zijn afdeling, maar regelmatig ook in samenwerking met anderen in Amsterdam, Nederland en het buitenland. Dit resulteerde in vele publicaties in internationale tijdschriften; deze publicaties blonken uit in zowel originaliteit als degelijkheid, een combinatie die niet altijd samengaat.

Daarnaast heeft hij vele jonge wetenschappers begeleid aan het begin van hun carrière, tijdens en/of na hun promotie. We verliezen een zeer gewaardeerde collega en een warme en loyale vriend met wie het goed debatteren was over zijn originele, soms zelfs eigenzinnige, ideeën.

Wij wensen zijn vrouw, kinderen en kleinkinderen veel sterkte met het verwerken van dit grote verlies.

Het Nederlands Herseninstituut