Nieuw bewijs: Narcolepsie blijkt auto-immuunziekte

Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben bewijs gevonden dat narcolepsie type 1, een aandoening die bekendstaat om ‘slaapaanvallen’, wordt veroorzaakt door het eigen immuunsysteem.

Narcolepsie is een chronische aandoening waarbij iemand zich extreem slaperig voelt en soms zonder waarschuwing in slaap valt. Dit kan een grote impact hebben op het dagelijks leven, met gevolgen voor school en werk, maar ook voor autorijden, relaties en emotionele gezondheid. “Het is best opvallend wanneer je met een narcolepsiepatiënt praat. Als je een grap maakt, kunnen ze meteen in elkaar zakken”, legt Ling Shan, eerste auteur en onderzoeker in de Swaab-groep, uit.

Al meer dan twintig jaar weten experts dat narcolepsie wordt veroorzaakt door een vermindering van een stof genaamd hypocretine. Hypocretine helpt bij het reguleren van het slaap-waakritme en wordt door een kleine groep cellen in de hersenen afgegeven. Maar hoe of waarom deze stof vermindert, was tot nu toe nooit officieel bevestigd.

Shan legt het mysterie uit: “Er zijn zoveel aanwijzingen dat narcolepsie wordt veroorzaakt door het eigen immuunsysteem; het is in verband gebracht met andere auto-immuunziekten, er is een sterke genetische link, en het kan worden uitgelokt door influenza.”

Omdat het ontstaan van de ziekte al decennia geleden werd gekoppeld aan omgevingsfactoren en de cellen die hypocretine produceren diep in de menselijke hersenen liggen, was het voor onderzoekers moeilijk om overtuigend bewijs te vinden dat narcolepsie daadwerkelijk een auto-immuunziekte is.

Maar met monsters van overleden hersendonoren uit de Nederlandse Hersenbank kon Shan eindelijk het narcoleptische brein van binnen bekijken. Hierdoor kon hij bevestigen dat het eigen immuunsysteem verantwoordelijk is voor het verlies van cellen die hypocretine afgeven.

Immuuncellen in de hersenen

Shans onderzoek richtte zich op T-cellen. Dit zijn immuuncellen die infecties bestrijden en gedurende iemands leven in het weefsel aanwezig kunnen blijven. Als de infectie ooit terugkomt, kunnen de T-cellen de dreiging onmiddellijk herkennen en de infectie uitschakelen. Deze eigenschap zorgde ervoor dat Shan kon zoeken naar dezelfde T-cellen die ooit de belangrijke hypocretinecellen in het narcoleptische brein hadden vernietigd, zelfs als dat tientallen jaren eerder was gebeurd.

Omdat er verschillende soorten T-cellen bestaan, zocht Shan naar een specifiek type, namelijk CD4 T-cellen. Deze zijn verantwoordelijk voor het coördineren van immuunreacties en wijzen op een chronische auto-immuunreactie. Deze specifieke CD4 T-cellen waren 11 keer zoveel aanwezig in het gebied vergeleken met andere typen T-cellen.

Bij nader onderzoek ontdekte Shan dat het verhoogde aantal CD4 T-cellen ook specifieke kenmerken vertoonde. Deze eigenschappen gaven hen het vermogen om het gebied binnen te dringen en specifiek de cellen aan te vallen die hypocretine produceren. “Na zo’n lange tijd hebben we eindelijk overtuigend bewijs dat narcolepsie type 1 het gevolg is van het eigen immuunsysteem”, zegt Shan.

Wat betekent dit?

Of narcolepsie een auto-immuunziekte is, is van groot belang omdat het onderzoek in de juiste richting kan sturen. Huidige medicatie voor narcolepsie bestrijdt alleen de symptomen. Een genezing bestaat nog niet.

“Onderzoekers in dit vakgebied zetten hier nu ook sterk op in”, legt Shan uit. “Als we een manier vinden om deze immuunactiviteit te blokkeren voordat die begint, kunnen we narcolepsie mogelijk vanaf het begin voorkomen.”

Dit werk werd uitgevoerd in samenwerking met Dr. Rolf Fronczek van LUMC en Dr. Joost Smolders van de NIN neuro-immunologiegroep en Erasmus UMC.

Bron: Annals of Neurology

Zoektocht naar deelnemers en donoren

Mensen met narcolepsie zijn waardevolle deelnemers aan onderzoek, niet alleen als hersendonoren, maar ook voor slaaponderzoek. Normaal gesproken is slaaponderzoek afhankelijk van deelnemers die een hele nacht in het laboratorium kunnen

doorbrengen. Of deelnemers lang genoeg kunnen slapen om de REM-slaap te bereiken, is daarbij niet altijd zeker.

Daarnaast is er een noodzaak voor meer hersendonoren. De huidige bevindingen zijn gebaseerd op slechts vier monsters; deze monsters kunnen de weg vrijmaken voor toekomstig onderzoek en mogelijk ook behandeling. Meer informatie of hersendonor worden? Meld je dan hier aan.