Jouw muziek blijft de hersenen raken, ook bij dementie

25 september 2026

Wat doet favoriete muziek met de hersenen van iemand met dementie? Onderzoekers van Alzheimercentrum Amsterdam en het Nederlands Herseninstituut brachten in kaart hoe de hersenen reageren op persoonlijk betekenisvolle muziek. Ze ontdekten dat favoriete muziek de hersenen activeert, en dat de mate van activatie verschilt tussen verschillende vormen van dementie.

Een liedje dat je meteen terugbrengt naar vroeger, kippenvel geeft of je laat meebewegen: muziek kan verrassend veel losmaken. Maar wat gebeurt er als de hersenen worden aangetast door dementie? Onderzoekers ontdekten dat favoriete muziek ook dan nog een duidelijke reactie in de hersenen oproept.

Dementie is een verzamelnaam voor verschillende hersenaandoeningen waarbij delen van de hersenen beschadigd raken en afsterven, zoals de ziekte van Alzheimer en frontotemporale dementie (FTD). Hierdoor raken verschillende hersenfuncties aangetast. Een genezende behandeling bestaat nog niet. Daarom is meer inzicht nodig in wat er in de hersenen gebeurt, en welke functies mogelijk behouden blijven.

Wat weten we over muziek en dementie?

Dementie kan niet worden genezen, maar niet-medicamenteuze behandelingen zoals muziektherapie kunnen mogelijk verlichting bieden. Hoe effectief dat is, verschilt waarschijnlijk tussen verschillende vormen van dementie. Het lijkt erop dat de muziekverwerking bij FTD wordt aangetast, en niet zozeer bij de ziekte van Alzheimer. Het was tot op heden nog nooit onderzocht of de hersenen ook anders activeren.

Muziek luisteren in de MRI-scanner

Om te onderzoeken wat er in de hersenen gebeurt tijdens het luisteren naar muziek, vergeleken de onderzoekers mensen met de ziekte van Alzheimer en FTD met gezonde deelnemers. Terwijl zij naar muziek luisterden, werd hun hersenactiviteit gemeten met een fMRI-scan (Functional Magnetic Resonance Imaging). De deelnemers kozen zelf muziek die voor hen persoonlijk betekenisvol was. De hersenreactie op deze favoriete muziek werd vervolgens vergeleken met die op neutrale muziek.

“Het is niet zomaar muziek, het is jóuw muziek,” vertelt Jochum van ‘t Hooft, onderzoeker bij het Alzheimercentrum Amsterdam. “We wilden vooral muziek gebruiken waarvan je zegt: hier word ik echt helemaal wild van. Dat vind ik zo mooi, dat je onder de scanner echt zit te genieten.” Juist die persoonlijke betekenis van muziek is belangrijk. Muziek is sterk verbonden met emoties en herinneringen.

Muziek afspelen terwijl iemand in een MRI-scanner ligt, klinkt eenvoudig, maar is technisch behoorlijk ingewikkeld. “Een MRI-scanner maakt veel lawaai, terwijl muziek juist bestaat uit geluid en timing,” legt Wietske van der Zwaag van het Nederlands Herseninstituut uit. “Daarom ontwikkelden we een speciaal protocol: de scanner maakte steeds kort een hersenbeeld, waarna tijdens een korte stilte muziek werd afgespeeld. Zo wisselden scannen en luisteren elkaar in een vast ritme af en konden we in kaart brengen hoe de hersenen op verschillende soorten muziek reageerden.”

Favoriete muziek activeert de hersenen

Uit dit onderzoek is naar voren gekomen dat favoriete muziek inderdaad meer hersenactivatie oproept dan neutrale muziek. Dit was niet alleen het geval voor gezonde deelnemers, maar ook bij mensen met de ziekte van Alzheimer en FTD.

De onderzoekers vonden daarnaast duidelijke verschillen tussen de ziekte van Alzheimer en FTD. Zo was bij FTD minder activiteit te zien in de Supplementary Motor Area (SMA), een gebied dat betrokken is bij muzikaal geheugen en beweging. Bij de ziekte Alzheimer leek de hersenreactie meer op die van gezonde deelnemers.

Wat betekent dit voor muziektherapie?

De resultaten bieden nieuwe aanknopingspunten voor en inzichten in muziektherapie bij dementie. Vervolgonderzoek moet uitwijzen waarom muziek bij sommige mensen met dementie wel een duidelijke reactie oproept en bij anderen minder of geen effect heeft. Dat kan belangrijk zijn voor mensen met dementie én hun verzorgers, voor wie het frustrerend kan zijn wanneer muziektherapie niet het gewenste effect heeft.

Voor nu maakt het onderzoek vooral duidelijk hoe belangrijk de persoonlijke betekenis van muziek is. Ook wanneer dementie de hersenen aantast, blijft favoriete muziek een duidelijke hersenreactie oproepen. “Het is dus niet zomaar muziek die ertoe doet, maar juist de muziek die bij iemand hoort.”

Dit onderzoek is uitgevoerd door Alzheimercentrum Amsterdam, gesteund door Stichting Alzheimer Nederland en het Stichting Vrije Universiteit medisch centrum (VUmc) Fonds.

Bron: Brain Communications