Depressie

Depressie is een slopende aandoening die iedereen kan overkomen. Iemand die aan een depressie lijdt, zal gedurende langere tijd verdriet ervaren of het plezier in het leven verliezen. Dit kan een ernstige impact hebben op de gezondheid, relaties en het dagelijks functioneren, waaronder het leven thuis, op school en op het werk. Indien onbehandeld, kan het risico op middelenmisbruik, angststoornissen en zelfdoding toenemen.

Hoeveel mensen lijden aan depressie?

Wereldwijd lijden ongeveer 332 miljoen mensen aan depressie. Ongeveer één op de vijf mensen krijgt hier in de loop van het leven mee te maken.

Vrouwen worden onevenredig vaak getroffen

Vrouwen krijgen ongeveer anderhalf keer zo vaak de diagnose depressie als mannen. Het vaststellen van de exacte oorzaak van dit verschil is uiterst moeilijk, niet alleen omdat depressie kan worden beïnvloed door verschillende culturele, sociale en biologische factoren, maar ook omdat depressie zich bij mannen en vrouwen verschillend kan uiten.

Een onderzoek uit 2018 stelde vast dat het grootste verschil tussen mannen en vrouwen voorkomt op jongere leeftijd, waarna het verschil in de volwassenheid kleiner wordt en stabieler blijft. Aangezien depressie een terugkerende aandoening is, kan een depressie op jonge leeftijd hen ook vatbaarder maken voor een toekomstige depressie.

Hoewel mannen minder vaak een depressie ontwikkelen, is het belangrijk om te benadrukken dat depressie niet moet worden gezien als een aandoening die uitsluitend bij vrouwen voorkomt. In een land waar bijvoorbeeld 10% van de vrouwen een ernstige depressie heeft, betekent dit dat ongeveer 6,7% van de mannen eveneens een ernstige depressie heeft.

Wat zijn de symptomen van depressie?

Iedereen kan zich wel eens somber voelen, maar iemand met een depressie ervaart deze gevoelens bijna de hele dag, bijna iedere dag, gedurende ten minste twee weken. Deze periode wordt een depressieve episode genoemd. Je kunt je dan verdrietig, prikkelbaar of leeg voelen en kan je interesse of plezier in activiteiten verliezen. Hoewel dit de belangrijkste symptomen zijn, kan iemand met een depressie ook last hebben van andere symptomen, zoals:

• slechte concentratie
• gevoelens van overmatige schuld of een laag zelfbeeld
• hopeloosheid over de toekomst
• gedachten over de dood of zelfmoord
• verstoorde slaap
• veranderingen in eetlust of gewicht
• zich erg moe of futloos voelen

Afhankelijk van de impact van de depressie en het aantal en de ernst van de symptomen, kan een depressieve episode worden gecategoriseerd als mild, matig of ernstig. In ernstige gevallen kan iemand met een depressie ook psychoses ervaren, vaak met waanideeën over verlies, schuldgevoelens of de dood.

Wat veroorzaakt depressie?

Depressie is een ongelooflijk complexe hersenaandoening en helaas is er nog niet veel over bekend. Iemand met een verslechterde lichamelijke gezondheid, specifieke genetische aanleg of mentale kwetsbaarheid voor negatieve gedachten kan een hoger risico lopen op het ontwikkelen van een depressie. Tegelijkertijd kunnen stress, sociale factoren, zoals waar iemand geboren is of hoeveel sociale steun diegene krijgt, eveneens van invloed zijn. Zelfs factoren als blootstelling aan luchtvervuiling of werken gedurende nachtdiensten worden in verband gebracht met depressie.

Wat gebeurt er in de hersenen van iemand die depressief is?

Onderzoekers van het Netherlands Herseninstituut werken hard om depressie beter te begrijpen en mogelijk te behandelen. Depressie beïnvloedt vaak niet één plek in de hersenen, maar meerdere gebieden die samen als netwerken werken. Daardoor is het erg moeilijk om precies te begrijpen hoe het hele proces verloopt. De onderstaande afbeelding geeft een zeer vereenvoudigde uitleg van de hersengebieden die betrokken zijn bij depressie, hoe iemand depressief kan worden en wat er precies verandert op het moment dat iemand depressief wordt.

Bij mensen die gevoeliger zijn voor een depressie worden de stresssystemen in de hersenen in een hogere versnelling gezet. Als er dan iets gebeurt in de buitenwereld waar de meeste mensen boos of verdrietig van worden, dan reageren zulke kwetsbare mensen met een overreactie van de stresssystemen en kunnen zo in een depressie raken.

Hoe kun je depressie behandelen?

Mensen met een depressie kunnen kiezen uit verschillende behandelingen. Deze behandelingen kunnen de klachten verminderen en helpen om een nieuwe depressie te voorkomen. Bij een lichte depressie helpt praten met een psycholoog of psychiater vaak al goed. Vooral cognitieve gedragstherapie werkt goed. Bij deze therapie leert iemand negatieve gedachten herkennen en veranderen. Ook meer bewegen en beter omgaan met stress kunnen de stemming verbeteren.

Bij ernstigere klachten is vaak medicatie nodig. Dit gebeurt soms samen met therapie. De meest gebruikte medicijnen zijn antidepressiva. Deze medicijnen hebben invloed op stoffen in de hersenen, zoals serotonine en noradrenaline. Bekende voorbeelden zijn fluoxetine (Prozac) en sertraline (Zoloft).

Medicijnen kunnen bijwerkingen geven. Het duurt meestal een paar weken voordat ze werken. In die periode kan iemand kwetsbaarder zijn voor zelfdoding en moet dus in een veilige omgeving verblijven. Niet ieder medicijn helpt bij iedereen. Soms moet iemand verschillende middelen proberen voordat er een goede keuze is. Oudere soorten antidepressiva kunnen in sommige situaties beter passen. Het vinden van het juiste medicijn is daarom vaak een zoektocht. Onderzoekers kijken ook naar nieuwe behandelingen, zoals hersenstimulatie.

Depressieonderzoek bij het Nederlands Herseninstituut

Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut onderzoeken depressie op verschillende manieren:

Onderzoek naar de onderliggende biologische mechanismen van psychiatrische stoornissen

Psychiatrische stoornissen zoals depressies worden nog steeds niet goed begrepen. De diagnose wordt gesteld aan de hand van een lijst met symptomen en de behandeling verloopt nog steeds volgens een trial-and-error-benadering. Onze Nederlandse Hersenbank bevat duizenden hersenmonsters en verspreidt deze over de hele wereld. Door ons onderzoek en onze uitgebreide samenwerking met andere universiteiten hopen we als eersten specifieke microscopische veranderingen in bepaalde hersengebieden te kunnen koppelen aan symptomen die voorkomen bij psychiatrische stoornissen, zoals depressie.

Behandeling van slaapstoornissen

Ons slaaplaboratorium is gespecialiseerd in slaapstoornissen, zoals chronische slapeloosheid. Deze mensen slapen bijna elke nacht slecht, wat een belangrijke risicofactor is voor het ontwikkelen van een depressie. Onze onderzoekers hebben ontdekt dat mensen die aan chronische slapeloosheid lijden overdag verrassend ‘hyper’ zijn, wat op de lange termijn kan leiden tot uitputting en uiteindelijk tot een depressie.

Onderzoekers van ons slaaplab willen precies begrijpen hoe deze ‘hyper’-toestand tot een depressie leidt en of een depressie kan worden voorkomen door een stabielere REM-slaap.

Antidepressiva, depressie en zelfdoding

Bij 90% van de zelfdodingslachtoffers zijn onderliggende psychiatrische problemen, zoals depressie, aanwezig. Zelfdoding wordt zelfs zo vaak in verband gebracht met depressie dat het vaak als één van de symptomen ervan wordt gezien. Hoewel antidepressiva effectief kunnen zijn tegen depressie, zijn ze niet effectief tegen zelfdoding. Ze kunnen zelfs de kans op zelfmoord in de vroege stadia van de behandeling vergroten.

Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut onderzoeken de moleculaire basis van zelfdoding ook aan de hand van hersenen van donoren die door legale euthanasie zijn overleden. Ze hopen om zo beter te begrijpen wat er bij zelfdoding een rol speelt. Daarbij kijken zij juist naar de moleculaire veranderingen bij donoren die wel depressief zijn, maar geen zelfdoding hebben verricht. Dit kan uiteindelijke leiden tot de ontwikkeling van nieuwe, effectieve medicijnen tegen suicidaal gedraag.

Hoe kunnen we meer van depressie begrijpen?

Depressie is een complexe aandoening. We weten nog steeds niet precies wat er in het brein gebeurt bij mensen met een depressie. Daarom is meer onderzoek hard nodig. Zo kunnen we mogelijke oorzaken achterhalen en de kansen op behandeling verbeteren.

Wil jij bijdragen aan onderzoek naar mentale aandoeningen, zoals depressie? Word dan Hersenvriend en steun onderzoek met een donatie.

Ook menselijk hersenweefsel van donoren is van groot belang voor onderzoek naar psychiatrische ziekten. Dit betreft ook mensen die niet depressief zijn en geen andere hersenziekte hebben. Deze donoren zijn de “controles” in het onderzoek. Wil je hieraan bijdragen? Kijk dan op de website van de Nederlandse Hersenbank voor meer informatie over hersendonatie.

Denk je aan zelfdoding en heb je hulp nodig? Bel dan direct de gratis hulplijn 0800-0113.

Soms kun je je zo slecht voelen dat je niet verder wilt leven. Praten over zelfdoding kan bij deze landelijke hulplijn voor zelfmoordpreventie. Je kunt ook terecht op de website 113.nl, bijvoorbeeld om te chatten met een hulpverlener. Praat er ook over met je huisarts. Vraag om een dubbele afspraak buiten het spreekuur. Je hebt dan meer tijd.