Nystagmus

Nystagmus is een aandoening waarbij de ogen onwillekeurig heen en weer bewegen. Mensen met nystagmus hebben geen controle over deze bewegingen.

Welke vormen van nystagmus zijn er?

Er bestaan verschillende vormen van nystagmus. Sommige ontstaan al vroeg in het leven, terwijl andere later optreden door problemen met het evenwichtssysteem of bepaalde delen van de hersenen.

Er worden grofweg twee vormen van nystagmus onderscheiden.

De eerste is aangeboren nystagmus (ook wel infantiele of congenitale nystagmus genoemd). Deze vorm ontstaat meestal rond de leeftijd van twee tot drie maanden. De ogen bewegen hierbij ritmisch heen en weer in een pendelende beweging. Deze vorm komt vaak voor bij aandoeningen van het netvlies, zoals albinisme of aangeboren nachtblindheid. Mensen die deze vorm vanaf jonge leeftijd hebben, zien meestal geen bewegend beeld, maar zien wel minder scherp.

De tweede vorm is verworven nystagmus. Deze ontstaat later in het leven en wordt vaak veroorzaakt door problemen met het evenwichtssysteem, bijvoorbeeld in het evenwichtsorgaan of in de hersenstam. De oogbeweging heeft hierbij vaak een ander patroon, waarbij een langzame beweging wordt gevolgd door een snelle correctie. Mensen met deze vorm ervaren meestal wel een bewegend beeld en hebben vaak last van duizeligheid.

Hoe vaak komt aangeboren nystagmus voor?

Nystagmus komt niet vaak voor. Vaak treedt het op als symptoom van een onderliggende ziekte. Ongeveer 1 op de 1.000 mensen heeft last van aangeboren nystagmus. Bij aangeboren nystagmus worden de ritmische oogbewegingen in het eerste levensjaar vaak sneller en frequenter tot de leeftijd van één tot twee jaar. Daarna blijft de nystagmus aanwezig, al kan de ernst later in het leven iets afnemen.

Wat zijn de symptomen?

Het belangrijkste kenmerk van nystagmus is dat de ogen ritmisch heen en weer bewegen. Bij aangeboren nystagmus gebeurt dit vaak in een pendelende beweging. Opvallend is dat mensen met aangeboren nystagmus meestal geen bewegend beeld zien. Hun hersenen raken gewend aan de voortdurende oogbeweging. Metsen met verworven nystagmus zien wel vaak het beeld bewegen.

De meeste mensen met nystagmus zien minder scherp, maar de gezichtsscherpte verschilt. Sommige mensen zien ongeveer tien procent van wat normaal is, terwijl anderen tot ongeveer tachtig procent zicht hebben. Dat betekent wel dat kinderen met aangeboren nystagmus bijna altijd naar de basisschool kunnen, wel vaak met hulpmiddelen zoals een vergrotende loep. In sommige gevallen kunnen mensen met aangeboren nystagmus nog autorijden, maar voor de meeste mensen is dat niet mogelijk.

Waardoor ontstaat nystagmus?

Nystagmus kan verschillende oorzaken hebben. Lange tijd werd gedacht dat nystagmus vooral ontstaat in de hersenstam, het gebied van de hersenen dat betrokken is bij oogbewegingen en evenwicht. Hoewel dit inderdaad het geval kan zijn, laat het onderzoek van Maarten Kamermans zien dat, bij bepaalde vormen van aangeboren nystagmus, de oorzaak in het netvlies ligt.

Nystagmus is dus niet altijd alleen een hersenaandoening. Het kan ook ontstaan door een verstoring in het netvlies.

Welke behandelingen bestaan er voor nystagmus?

Er bestaat op dit moment geen behandeling die nystagmus volledig kan genezen. Wel zijn er manieren om de klachten te verminderen.

Soms kan een operatie aan de oogspieren worden uitgevoerd. Daarbij worden de aanhechtingen van de oogspieren die de ogen bewegen iets naar achteren verplaatst. Hierdoor gaan de ogen rustiger bewegen, maar het zicht verbetert meestal maar beperkt.
Onderzoekers kijken ook naar nieuwe mogelijke behandelingen. In de toekomst zouden zulke middelen mogelijk in de vorm van oogdruppels kunnen worden gebruikt om de oogbewegingen te verminderen.

Hoe ziet het leven van iemand met nystagmus eruit?

Bijna alle mensen met nystagmus lijden een relatief normaal leven, maar zij hebben vaak een verminderd zicht.

Kinderen met aangeboren nystagmus zijn meestal niet blind. Met hulpmiddelen kunnen zij vaak gewoon naar school gaan. Sommige activiteiten kunnen wel moeilijker zijn, bijvoorbeeld beroepen waarbij zeer scherp zicht nodig is of situaties waarin snel gelezen moet worden.

Voor veel mensen met aangeboren nystagmus speelt ook het sociale aspect een rol, omdat de oogbewegingen zichtbaar kunnen zijn voor anderen.

Hoe kunnen we meer van nystagmus begrijpen?

Onderzoekers proberen beter te begrijpen hoe de oogbewegingen bij nystagmus precies ontstaan. Een belangrijke vraag is hoe verstoringen in het netvlies leiden tot de ritmische bewegingen van de ogen en in welke cellen van het netvlies dit plaatsvindt.

Door dit mechanisme beter te begrijpen, zijn nieuwe behandelingen mogelijk. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de werking van netvliescellen en naar manieren om de ontwikkeling van het visuele systeem bij jonge kinderen gunstig te beïnvloeden.

Meer kennis over deze processen kan helpen om effectievere behandelingen voor nystagmus te ontwikkelen.

 

Heb je vragen over nystagmus? Dan kun je contact opnemen met prof.dr. Maarten Kamermans via m.kamermans@nin.knaw.nl